چرا ارزش پول ملی روز به روز کمتر می شود و تورم افزایش می یابد؟
ارزش پول ملی چیست؟
برای پاسخ به این سؤال، ابتدا باید تفاوت میان ارزش پول، قدرت خرید مردم و مسئله تورم را مرور کنیم. ارزش پول به معنای نرخ ارز است، اما قدرت خرید و تورم، موضوعاتی متفاوت هستند؛ هرچند هر سه در زندگی مردم تأثیرگذارند.
چرا ارزش پول ملی کاهش پیدا میکند؟
زمانی که توازن میان عرضه و تقاضای ارز به هم بخورد و تقاضا برای ارز افزایش پیدا کند، نرخ ارز نیز افزایش مییابد.
این اتفاق برای نخستین بار در ایران، در دوران قاجار رخ داد. با وقوع انقلاب صنعتی در اروپا، کالاهای ارزانقیمت و تولید انبوه اروپایی وارد کشور شدند و تولیدات داخلی نتوانستند با آنها رقابت کنند. در نتیجه، تقاضای مردم به سمت خرید کالاهای خارجی رفت و همین موضوع موجب افزایش تقاضا برای ارز و در نهایت، افزایش نرخ ارز شد.
وابستگی تاریخی ایران به واردات
وابستگی ایران به کالاهای خارجی، ریشهای تاریخی دارد و تا حد زیادی به انقلاب علمی و صنعتی اروپا بازمیگردد. ایران نه در دوران قاجار و نه در دوران پهلوی نتوانست این عقبماندگی تاریخی را در حوزه علم و فناوری جبران کند و تلاش مؤثری نیز برای آن صورت نگرفت.
در مقابل، بیشتر تلاشها بر واردات کالاها متمرکز شد. به همین دلیل، وابستگی به ارز خارجی و تقاضای بالا برای آن ادامه پیدا کرد.
قاجارها و پهلویها برای جبران این مسئله به خامفروشی روی آوردند. در دوران قاجار، طلا و نقرههای کشور و در دوران پهلوی، منابع طبیعی کشور در ازای واردات کالاهای خارجی صرف شد.
نتیجه این سیاستها، افزایش روزافزون واردات بود؛ بهگونهای که حجم واردات ۳۶ برابر شد. همچنین، واردات ارزانقیمت و سیاست تثبیت نرخ ارز در دوران پهلوی موجب تضعیف تولید داخلی شد.
از سوی دیگر، صادرات غیرنفتی نیز به مرور کاهش یافت و به کمتر از دو درصد رسید؛ به این معنا که ۹۸ درصد از کل صادرات کشور را نفت تشکیل میداد.[1]
نقش تولید داخلی و صادرات غیرنفتی
جمهوری اسلامی در تلاش است با حمایت از تولید داخلی و توسعه صادرات غیرنفتی، بخشی از نیاز ارزی کشور را تأمین کند و وابستگی به واردات را کاهش دهد.
سرمایهگذاری در حوزه علم و فناوری و توسعه شرکتهای دانشبنیان، موجب شده است بخشی از واردات گذشته در داخل کشور تولید شود. همچنین، صادرات غیرنفتی نیز افزایش یافته است.
بر اساس آمارهای سال ۱۴۰۲، تراز تجاری غیرنفتی کشور به صفر رسیده است.[2] این موضوع نشان میدهد که کشور نسبت به گذشته وابستگی کمتری به درآمدهای نفتی برای تأمین نیازهای ارزی خود دارد.
البته، رسیدن به تراز تجاری صفر به معنای پایان یافتن نوسانات نرخ ارز نیست.
آیا افزایش نرخ ارز همیشه بر زندگی مردم تأثیر میگذارد؟
ممکن است در بازار غیررسمی و بازار سیاه، قیمت ارز افزایش یا کاهش پیدا کند. این مسئله همان چیزی است که امروز نیز مشاهده میشود.
در مقابل، ارز مورد نیاز واردات کالاها از طریق نرخهای تعیینشده در مرکز مبادله ارز و طلا تأمین میشود. همچنین، بخشی از کالاهای اساسی با نرخهای حمایتی مشخص تأمین ارز میشوند.
بنابراین، نوسانات بازار غیررسمی ارز لزوماً به معنای افزایش قیمت همه کالاهای وارداتی نیست. میزان تأثیر این نوسانات بر زندگی مردم، به نحوه تأمین ارز کالاها و سیاستهای اقتصادی مرتبط بستگی دارد.[3]
نتیجهگیری
کاهش ارزش پول ملی تنها به معنای افزایش نرخ ارز نیست و باید آن را در کنار عواملی مانند تولید داخلی، صادرات غیرنفتی، وابستگی به واردات و سیاستهای ارزی مورد بررسی قرار داد.
هرچه وابستگی یک کشور به واردات کمتر و توان تولید و صادرات آن بیشتر باشد، امکان مدیریت بهتر نیازهای ارزی و کاهش آسیبپذیری اقتصادی آن نیز افزایش خواهد یافت.
منابع
[1] www.farsnews.ir/news14011117000398/
[2] این آمار مربوط به سال 1402 است و ممکن است تغییر یابد.
[3] www.tabnak.ir/fa/news/1217659
دیدگاهتان را بنویسید
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.