برجسته سازی رسانه ای چیست؟ رسانه چگونه بعضی موضوعات را مهمتر نشان میدهد؟
هر روز اتفاقهای زیادی در جامعه رخ میدهد. با این حال، رسانه نمیتواند همه آنها را با یک اندازه پوشش دهد.
یک رسانه بعضی خبرها را انتخاب میکند، بیشتر تکرار میکند و زمان بیشتری به آنها اختصاص میدهد. در نتیجه، مخاطب بیشتر با این موضوعات روبهرو میشود.
برجسته سازی رسانه ای به همین فرایند اشاره دارد؛ یعنی رسانه با انتخاب و تکرار یک موضوع، توجه بیشتری به آن جلب میکند.
پس باید میان دو موضوع تفاوت بگذاریم:
اهمیت یک اتفاق در دنیای واقعی و میزان توجه رسانه به آن اتفاق.
این دو موضوع همیشه با هم برابر نیستند.
رسانه چگونه یک موضوع را برجسته میکند؟
رسانه برای جلب توجه مخاطب از روشهای مختلفی استفاده میکند.
تکرار یک خبر
تکرار، یکی از سادهترین روشهای برجسته سازی رسانه ای است.
وقتی یک خبر چند بار در یک شبکه یا چند رسانه مختلف منتشر میشود، مخاطب بیشتر با آن روبهرو میشود. در نتیجه، احتمال ماندگاری آن خبر در ذهن افزایش پیدا میکند.
البته تکرار یک خبر، بهتنهایی اهمیت واقعی آن را ثابت نمیکند.
قرار دادن خبر در جایگاه مهم
رسانه فقط انتخاب نمیکند که چه خبری را منتشر کند. جایگاه خبر را نیز انتخاب میکند.
برای مثال، یک رسانه میتواند خبر را در ابتدای برنامه خبری قرار دهد. در مقابل، میتواند خبر دیگری را در بخش پایانی برنامه قرار دهد.
خبر اول معمولاً توجه بیشتری دریافت میکند.
اختصاص زمان بیشتر
گاهی یک خبر فقط چند ثانیه از یک برنامه را به خود اختصاص میدهد. در مقابل، رسانه ممکن است برای موضوع دیگری گزارش، مصاحبه و تحلیل تهیه کند.
در این حالت، مخاطب زمان بیشتری را با موضوع دوم سپری میکند.
استفاده از تصویر و ویدئو
تصویر میتواند توجه مخاطب را سریعتر جلب کند.
رسانه ممکن است برای یک خبر از تصاویر متعدد، ویدئوهای تکراری یا صحنههای احساسی استفاده کند. چنین محتوایی معمولاً تأثیر بیشتری بر توجه مخاطب دارد.
یک مثال ساده از برجسته سازی رسانه ای
فرض کنیم در یک روز، چندین اتفاق سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی رخ داده است.
یک رسانه میتواند از میان این اتفاقها، یک حادثه اجتماعی را انتخاب کند. سپس چند گزارش درباره آن پخش کند، با شاهدان مصاحبه کند و تصاویر مربوط به حادثه را چند بار نشان دهد.
در چنین شرایطی، مخاطب ممکن است تصور کند آن حادثه مهمترین اتفاق روز بوده است.
اما آیا واقعاً چنین است؟
برای پاسخ باید اتفاقهای دیگر را نیز بررسی کنیم. شاید همان روز، موضوعات مهم دیگری رخ داده باشند که رسانه زمان بسیار کمتری به آنها اختصاص داده است.
اینجاست که شناخت برجسته سازی رسانه ای اهمیت پیدا میکند.
تفاوت برجسته سازی و دستور کارگذاری رسانهای چیست؟
این دو مفهوم به هم نزدیک هستند، اما یکسان نیستند.
دستور کارگذاری رسانهای بیشتر به انتخاب موضوعاتی مربوط میشود که رسانه آنها را در مرکز توجه قرار میدهد.
اما برجسته سازی رسانه ای به شیوهای مربوط میشود که رسانه با کمک آن توجه مخاطب را به یک موضوع بیشتر میکند.
برای مثال، رسانه ممکن است یک موضوع را در تیتر اصلی قرار دهد، بارها درباره آن صحبت کند و برای آن گزارشهای مختلف بسازد.
به زبان ساده:
دستور کارگذاری میپرسد رسانه درباره چه موضوعی بیشتر صحبت میکند؛ برجسته سازی میپرسد رسانه چگونه توجه ما را به آن موضوع بیشتر میکند.
آیا برجسته شدن یک موضوع یعنی خبر دروغ است؟
خیر.
برجسته سازی رسانه ای لزوماً به معنای دروغ یا جعل خبر نیست.
ممکن است یک خبر کاملاً واقعی باشد. با این حال، رسانه آن خبر را بسیار بیشتر از خبرهای دیگر پوشش دهد.
بنابراین، مخاطب نباید فقط درباره درستی یا نادرستی خبر سؤال کند.
سؤالهای دیگری هم اهمیت دارند:
1-چرا رسانه این خبر را انتخاب کرده است؟
2-چرا این خبر چند بار تکرار میشود؟
3-چرا رسانه زمان زیادی به این موضوع اختصاص داده است؟
4-چه موضوعاتی کمتر دیده میشوند؟
5-رسانه میخواهد توجه ما بیشتر به کدام بخش جلب شود؟
این پرسشها به ما کمک میکنند خبر را دقیقتر بررسی کنیم.
چرا شناخت برجسته سازی رسانه ای مهم است؟
مخاطب معمولاً چیزی را که بیشتر میبیند، مهمتر تصور میکند.
رسانه نیز با توجه به محدودیت زمان و فضای خود، نمیتواند همه اتفاقها را به یک اندازه پوشش دهد.
بنابراین، آنچه مخاطب میبیند، همیشه تصویر کاملی از همه اتفاقهای جامعه نیست.
سواد رسانهای به ما کمک میکند یک سؤال ساده اما مهم بپرسیم:
رسانه چقدر به این موضوع توجه کرده و خود موضوع واقعاً چقدر اهمیت دارد؟
پاسخ این دو سؤال میتواند متفاوت باشد.
پنج سؤال برای تشخیص برجسته سازی رسانه ای
هر زمان دیدید یک موضوع به شکل گسترده در رسانهها مطرح میشود، چند لحظه مکث کنید.
سپس این پنج سؤال را بپرسید:
1-چرا رسانه اکنون این موضوع را برجسته کرده است؟
2-این خبر چند بار تکرار شده است؟
3-رسانه چه مقدار زمان و فضا به آن اختصاص داده است؟
4-چه موضوعات دیگری کمتر دیده میشوند؟
5-آیا میزان توجه رسانه با اهمیت واقعی موضوع تناسب دارد؟
این پرسشها کمک میکنند از یک مصرفکننده ساده خبر به یک مخاطب تحلیلگر تبدیل شویم.
جمعبندی
برجسته سازی رسانه ای یعنی رسانه با انتخاب، تکرار، جایگاه خبر، زمان بیشتر و استفاده از تصویر، توجه مخاطب را به یک موضوع افزایش دهد.
این فرایند بهخودیخود به معنای دروغ بودن خبر نیست.
مسئله اصلی این است که رسانه از میان اتفاقهای فراوان، به بعضی موضوعات توجه بیشتری نشان میدهد.
پس هنگام دیدن یک خبر، فقط نپرسیم:
«این خبر چیست؟»
یک سؤال مهم دیگر هم بپرسیم:
«چرا این خبر را بیشتر از خبرهای دیگر میبینم؟»
همین سؤال ساده یکی از پایههای مهم سواد رسانهای است.
سؤالات متداول
برجسته سازی رسانه ای چیست؟
برجسته سازی رسانه ای یعنی رسانه با انتخاب، تکرار و نحوه ارائه یک موضوع، توجه بیشتری به آن جلب کند.
آیا برجسته سازی رسانه ای همان سانسور است؟
خیر. برجسته سازی با سانسور تفاوت دارد. در برجسته سازی، رسانه به یک موضوع توجه بیشتری میدهد؛ اما این موضوع لزوماً به معنای حذف کامل موضوعات دیگر نیست.
آیا خبر برجسته شده حتماً دروغ است؟
خیر. یک خبر میتواند کاملاً واقعی باشد. مسئله این است که رسانه ممکن است آن خبر را بیشتر از سایر خبرها پوشش دهد.
تفاوت برجسته سازی و دستور کارگذاری چیست؟
دستور کارگذاری به انتخاب موضوعاتی مربوط میشود که رسانه آنها را در مرکز توجه قرار میدهد. برجسته سازی به روشهایی مربوط میشود که رسانه با آنها توجه مخاطب را به یک موضوع بیشتر میکند.
چگونه با برجسته سازی رسانه ای برخورد کنیم؟
خبر را در چند رسانه بررسی کنید، میزان تکرار آن را بسنجید و ببینید رسانه چه موضوعاتی را کمتر پوشش میدهد. سپس میان اهمیت واقعی یک موضوع و میزان توجه رسانه به آن تفاوت بگذارید.
منابع مقاله
McCombs, Maxwell E. و Donald L. Shaw، The Agenda-Setting Function of Mass Media
McCombs, Maxwell E.Setting the Agenda: Mass Media and Public Opinion
منابع علمی حوزه ارتباطات، افکار عمومی و سواد رسانهای
دیدگاهتان را بنویسید
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.