آیا میرزا کوچک خان قصد داشت گیلان را به شوروی بدهد؟
آیا صحت دارد که میرزا کوچک خان جنگلی قصد داشت گیلان را به شوروی بدهد و به همین خاطر رضاخان او را سرکوب کرد؟
اتهام فروش ایران به شوروی درباره میرزا کوچک خان جنگلی یکی از ادعاهای بیاساسی است که عمدتاً توسط مخالفان سیاسی او مطرح شده است. اسناد معتبر تاریخی و عملکرد نهضت جنگل نشان میدهد که اتفاقا اصلی ترین هدف میرزا استقلال ایران، یعنی مقابله با نفوذ خارجی (به ویژه روسیه تزاری و بریتانیا)، و احیای حکومت اسلامی-ملی بود.
روابط میرزا با شوروی
نهضت جنگل در دورهای کوتاه و به امید دریافت کمک علیه بریتانیا، با بلشویکهای شوروی همکاری محدودی داشت. این همکاری بر اساس قراردادی که در ژوئن ۱۹۲۰ امضا شد شکل گرفت و اتفاقا مفاد آن تاکید بر استقلال ایران است. برخی از مفاد آن چنین است:
– شوروی حاکمیت ایران را به رسمیت میشناخت
– نهضت جنگل را دولت قانونی گیلان میدانست
– شوروی متعهد به تخلیه نیروهایش از ایران شد.
اما همین قرارداد همکاری در دسامبر ۱۹۲۰ به دلیل زیاده خواهیهای شوروی قطع شد. میرزا کوچک خان در نامهای به یکی از یارانش (منتشره در کتاب «سردار جنگل» نوشتهی ابراهیم فخرایی، ص ۲۴۳) میگوید: «ما با روسها همکاری میکنیم فقط برای اخراج انگلیسیها، ولی هرگز خاک ایران را نخواهیم فروخت.»
پس از قطع همکاری میرزا و شوروی، آنها از گروه انشعابی احسانالله خان (هوادار بیقیدوشرط شوروی) حمایت کردند و بعدها همین گروهک با همکاری نیروهای رضاخان، میرزا کوچک خان و یارانش را محاصره کردند و به شهادت رساندند.
در اسناد آرشیو دولتی روسیه (GARF, Fond 5446, Op. 3, Delo 92) چنین آمده است:
کمیسر خلق در امور خارجهی شوروی (گئورگی چیچِرین) در تلگرافی محرمانه به فرماندهان نظامی در گیلان (ژوئن ۱۹۲۱) تأکید کرد:
«کوچکخان مانع تبدیل ایران به پایگاه انقلاب جهانی است. باید حذف شود».
بنابراین اسناد تاریخی ثابت میکند میرزا کوچک خان نه تنها قصد فروش ایران را نداشت، بلکه تا پای جان برای استقلال ایران و مقابله با استعمار خارجی مبارزه کرد. ولی حکومت مرکزی قاجار و بعداً پهلوی برای تخریب چهره او اینگونه اتهامات را ساخته و منتشر کردند. مورخان معاصر مانند ابراهیم فخرایی و گریگور یقیکیان این اتهامات را رد کردهاند.
🔹 برای مطالعه بیشتر به این منابع دست اول تاریخی مراجعه کنید:
– آرشیو GARF روسیه (اسناد کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی درباره ایران).
– کتاب «شوروی و نهضت جنگل» ـ هوشنگ طالع (تحلیل اسناد محرمانه شوروی).
– کتاب «سردار جنگل» اثر ابراهیم فخرایی (یار نزدیک میرزا)
– اسناد منتشرشده در «نهضت جنگل به روایت اسناد وزارت خارجهی بریتانیا» (ترجمهی سیروس سهامی)
– مقالهی «افسانهی فروش گیلان» در مجلهی *بخارا* (شماره ۱۳۹، ۱۳۹۸)
ــــــــــــــــ
✍ حجتالاسلام دکتر #قربانی_مقدم
🆔 @Shobhe_ShenaSi
دیدگاهتان را بنویسید
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.