چرا ارزش پول ملی روز به روز کمتر می شود و تورم افزایش می یابد؟

چرا ارزش پول ملی روز به روز کمتر می شود و تورم افزایش می یابد؟ 

اول باید تفاوت بین ارزش پول و قدرت خرید مردم و مسئله تورم را با هم مرور کنیم.  ارزش پول به معنای نرخ ارز، با تلقی از تورم و قدرت خرید آن چیزی که در زندگی مردم  اثر می گذارد، دو چیز متفاوت اند.

اما ارزش پول چیست؟ زمانی که توازن بین عرضه و تقاضای ارز به هم بخورد و تقاضا  برای ارز افزایش پیدا کند، نرخ ارز بالا میرود. این اتفاق اولین بار در ایران در زمان قاجار  رخ داد. به خاطر اینکه در اروپا انقلاب صنعتی شد و کالاهای ارزان قیمت اروپایی به  خاطر تولید انبوه وارد کشور شد و کالای تولید داخل نتوانست رقابت بکند؛ لذا تقاضای  مردم به سمت خرید کالای خارجی رفت و این موضوع منجر به بالا رفتن قیمت ارز  شد. چرا که تقاضا نسبت به ارز بالا رفت و قیمت ارز هم به تبع بالا رفت. وابستگی  که ما از دوران قاجار به کالای خارجی پیدا کردیم به خاطر انقلاب علمی و در نتیجه  انقلاب صنعتی اروپا بود. ما نه در دوران قاجار و نه در دوران پهلوی نتوانستیم این  عقب ماندگی تاریخی مان را در حوزه علم جبران کنیم و تلاش خاصی هم برایش  صورت نگرفت؛ بلکه بیشتر تلاش شد که با واردات این کار انجام بشود. بنابراین این  وابستگی و تقاضای بالا نسبت به ارز خارجی باقی ماند. قاجارها و پهلوی ها برای مقابله  با این موضوع به خام فروشی روی آوردند؛ به گونه ای که در دوران قاجار طلا و نقره های  کشور را و پهلوی هم منابع کشور را در ازای خرید و واردات کالاهای خارجی دادند. نتیجه  این کار این بود که واردات در کشور روز به روز افزایش یافت و ۳۶ برابر شد. واردات  ارزان قیمت و با قیمت های میخکوب شده که در حوزه ارز در دوره پهلوی وضع شده بود، باعث تضعیف تولید شد. همچنین صادرات غیر نفتی روز به روز کاهش پیدا کرد و  به کمتر از ۲ درصد رسید؛ یعنی ۹۸ درصد از کل صادرات را نفت تشکیل می‌داد.[1]

حال جمهوری اسلامی برای این قضیه چه کرده است؟ جمهوری اسلامی در تلاش است با حمایت از تولید داخل و با صادرات غیر نفتی، ارز نداشته مان را تأمین کند و  آن منافذی که ما از آنجا به واردات متکی هستیم را پر کند. اکنون با سرمایه گذاری ای  که در حوزه پیشرفت های علمی و فناوری کرده ایم و به رتبه های بالاتر علم و فناوری که رسیدیم، توانسته ایم با شرکتهای دانش بنیانی که داریم صادرات غیر نفتی خودمان را افزایش بدهیم و بسیاری از واردات هایی که انجام می دادیم را خودمان تولید کنیم و در حال حاضر تراز تجاری غیر نفتی‌مان را به صفر برسانیم[2]؛ این یعنی از منفی بودن  همیشگی این تراز اکنون به صفر رسیده و به همین خاطر می‌توانیم ارز مورد نیاز  وارداتمان را بدون نیاز به فروش نفت به دست بیاوریم؛ اما این به معنی تمام شدن  نرخ افزایشی ارز نیست. ممکن است در بازاری به نام بازار غیر رسمی و بازار سیاه  قیمت ارز بالا و پایین بشود؛ مسئله ای که الان داریم و میبینیم که قیمت ارز وارداتی  که در زندگی مردم مؤثر هست با قیمت ۴۲ هزار تومان تأمین می‌شود و هیچ تغییری هم در آن نیست و در کالای اساسی هم با نرخ ۲۸۵۰۰ تومان تأمین می گردد، اما در حوزه  بازار غیر رسمی که هیچ تأثیری در معیشت مردم ندارد با اقدامات دلالانی که در بازار هستند قیمت ارز بالا و پایین می‌شود. اما این بالا و پایین شدن هیچ تأثیری در کالای  وارداتی که با ارز مرکز مبادله تعیین می‌شود ندارد.[3]

منبع: کتاب یک صندوق شبهه (پاسخ به شبهات برگزیده جامعه-اندیشکده راهبردی سعداء)

[1] www.farsnews.ir/news14011117000398/

[2]  این آمار مربوط به سال 1402 است و ممکن است تغییر یابد.

[3] www.tabnak.ir/fa/news/1217659